ประเพณีการสร้างวัตถุมงคลของไทยมีรากฐานมาจากความเชื่อที่ผสมผสานระหว่างหลักพระพุทธศาสนากับคติความเชื่อพื้นบ้าน สืบทอดกันมาหลายชั่วอายุคน วัสดุที่ใช้สร้างมีความหลากหลาย ทั้งดินเผา ผงศักดิ์สิทธิ์ โลหะผสม และว่าน โดยแต่ละชนิดมีกรรมวิธีการผลิตที่แตกต่างกันไปตามแต่ละสำนัก
บทบาทของวัดและพระเกจิอาจารย์ในกระบวนการสร้างวัตถุมงคลนั้นมีความสำคัญยิ่ง เพราะเป็นผู้ประกอบพิธีปลุกเสกหรือพุทธาภิเษก อันเป็นขั้นตอนที่ผู้ศรัทธาเชื่อว่าทำให้วัตถุมงคลนั้นมีความศักดิ์สิทธิ์ตามเจตนารมณ์ของผู้สร้าง
ในปัจจุบันวัตถุมงคลไม่ได้เป็นเพียงเครื่องยึดเหนี่ยวจิตใจเท่านั้น แต่ยังกลายเป็นส่วนหนึ่งของมรดกทางวัฒนธรรมที่สะท้อนให้เห็นถึงวิถีชีวิตและความเชื่อของคนไทยในแต่ละยุคสมัย